Akutt leukemi

Behandlingsprogram, Hemato/endo/infeksjon

 

Leukemi (blodkreft) er kreft som oppstår i celler i blodet eller blodproduserande celler i beinmargen. Mellom 200 og 250 personar får påvist akutt leukemi kvart år i Noreg. Sjølv om akutt leukemi er ein av dei vanlegaste kreftformene blant barn, er dei fleste som får akutt leukemi eldre.   

Les meir om Leukemi (blodkreft)
Informasjon frå helsenorge.no

Leukemi (blodkreft)

Leukemi er blodkreft og deles inn i fire hovedgrupper: akutt myelogen leukemi, akutt lymfatisk leukemi, kronisk myelogen leukemi og kronisk lymfatisk leukemi.

Symptomer på leukemi

  • ​slapphet og økt hvilebehov
  • tung pust
  • hjertebank
  • svimmelhet
  • hodepine
  • feber og tilbakevennende infeksjoner
  • blåmerker, hudblødninger eller blødninger fra tannkjøtt
  • hevelser i lymfeknuter, milt og lever
  • vekttap
  • nattesvette

Ved leukemi skjer det en ukontrollert vekst av hvite blodceller og/-eller forstadier til disse. Leukemicellene vil da fortrenge eller hemme veksten av de normale blodcellene i benmargen. Når benmargen ikke produserer nok normale blodceller, vil det etter hvert oppstå flere symptomer på dette.

Mangel på røde blodlegemer fører til lav blodprosent og gir symptomer som slapphet og økt behov for hvile, tungpustethet, hjertebank, svimmelhet og hodepine.

Mangelen på hvite blodlegemer kan føre til infeksjoner hvor behandling med antibiotika ofte ikke virker like godt som man forventer, eller hvor infeksjonen kommer raskt tilbake etter en eller flere antibiotikakurer.

Når det ikke er nok blodplater som virker som de skal, kan blødninger bli vanskelig å stanse. Blåmerker og hudblødninger (petekkier) kan oppstå uten noen spesiell årsak.

Symptomer ved akutte leukemier forverres ofte raskt, mens symptomer ved kroniske leukemier kan komme langsomt. De oppdages ofte tilfeldig i forbindelse med undersøkelser for andre tilstander.

Symptomene er like for voksne og barn, men behandlingen er ulik. Akutt leukemi er den mest utbredte formen for barnekreft.

Symptomer som nevnt over kan være tegn på kreft, men det kan også være tegn på andre tilstander. Kreftforeningens råd er at dersom symptomene varer i over tre uker, bør du ta kontakt med en lege.​

Les meir om Leukemi (blodkreft) (helsenorge.no)

Innleiing

 

I nokre tilfelle oppstår akutt leukemi på bakgrunn av eit såkalla myelodysplastisk syndrom (MDS). Dei fleste med MDS utvikler likevel ikkje akutt leukemi.

Tilvising og vurdering

 

Symptom som slappheit, tung pust ved tungt arbeid, dårleg immunforsvar og blødingstendens gjer ofte at fastlegen kontrollerer blodprosent, blodplatetal og talet på kvite blodceller.

Viss det er uforklarte betydelege avvik i to eller fleire av desse, kan det vere grunn til å vurdere om akutt leukemi eller annan blodsjukdom kan vere årsaka. Fastlegen vil då oftast ta kontakt med indremedisinar eller spesialist på blodsjukdommar ved næraste sjukehus.

Viss det er klar mistanke om akutt leukemi vil pasienten oftast bli innlagt same eller neste dag.  

Sjekkliste for tilvisning - Fastlege eller anna helseteneste som tilviser til utgreiing

Fastlege eller anna helseteneste som tilviser til utgreiing

 

Når fastelege, eller annan tilvisande lege har grunngjeven mistanke om akutt leukemi, blir pasienten tilvist til pakkeforløp ved avdeling for blodsjukdommar eller indremedisinsk avdeling med spesialist i blodsjukdommar for akutt innlegging.

Mistanke om akutt leukemi oppstår ved symptom på beinmargssvikt:

  • Auka infeksjonstendens
  • Langvarig feber av ukjent årsak
  • Langvarig munnsår/tannkjøtbetennelse
  • Blødingstendens i hud eller slimhinner
  • Ufrivilleg vekttap og/eller nattesveitte
  • Anemisymptom
  • Skjelettsmerter

Ved mistanke om akutt leukemi bør fastlegen ta følgande:

  • Hgb
  • Leukocytter
  • Nøytrofile
  • Trombocytter
  • Differensialtelling
  • Blodutstryk
  • CRP
  • Ca
  • Urat
  • Bilirubin
  • Alp
  • ALAT
  • LD
  • Albumin
  • Kreatinin
  • PT-INR

Grunngjeven mistanke oppstår når pasienten har:

  • Uforklart høgna leukocyttall med forekomst av blaster i blod
  • Blaster i blod uansett leukocyttall
  • Bi- eller pancytopeni (anemi, nøytropeni, trombopeni utan haldepunkt for mangeltilstand som B12, folat, jern). Nokre etniske grupper har lågare normalt nøytrofiltall enn etnisk kvite

Dersom mistanken oppstår for eksempel på klinisk kjemisk laboratorium, bør fastlegen kontaktast på telefon for rask tilvising til pakkeforløp. Tilvisinga skal tydeleg merkast med «Pakkeforløp for akutt leukemi». 

Ved tilvising til «Pakkeforløp for akutt leukemi» skal fastlege eller annan tilvisande instans informere pasienten om:

  • Den grunngjevne mistanken om akutt leukemi
  • Kva tilvising til pakkeforløp inneberer 

 

1. Utgreiing

 

Utgreiinga består av generell undersøking, omfattande blodprøver og som oftast beinmargsprøver. I nokre tilfelle kan det også vere aktuelt med røntgenundersøkingar. I dei fleste tilfella kan ein i løpet av få dagar avklare om det er akutt leukemi.

Les meir om  Blodprøve

Blodprøve

Ei blodprøve er ei undersøking av blodet for å kartlegge normale og sjukelege forhold i kroppen. Blodprøva kan og brukast for å påvise legemiddel eller giftstoff.

Å ta blodprøve, er å tappe ei lita mengde blod for å undersøke eventuelle endringar i innhaldet til blodet. Ved dei fleste sjukdommar vil blodet, som strøymer gjennom alle organ og vev i kroppen, vise ei rekke endringar. Dette gjeld tal blodceller, utsjånad og/eller konsentrasjonen av ulike biokjemiske stoff. Med ein enkel analyse kan vi få ein «spegel» av kva som skjer inne i kroppen.

1. Før

Førebuingar heime

Enkelte analysar vert direkte påverka av måltid og/eller kosthald. Det er difor viktig at du følgjer retningslinene frå den som har bestilt (rekvirert) blodprøva. Eventuelle spørsmål om faste eller diett kan rettast til tilvisande lege.

Barn kan ofte synest at det høyrest vondt og skummelt ut å ta blodprøve. Bioingeniørane på laboratoriet vil gjere det dei kan for at prøvetakinga ikkje skal bli ei negativ oppleving. For at det ikkje skal vere vondt å ta prøve, kan føresette kjøpe bedøvingsplaster eller krem på apoteket på førehand.
Plasteret/kremen heiter EMLA. Den må settast på minimum 1 time før og fjernast 10 minutt før prøvetakinga.

Førebuing på sjukehuset

Avdelinga sin prøvetakingspoliklinikk tar i mot pasientar frå sjukehuset sine poliklinikkar og sengepostar til prøvetaking i opningstidene. Prøvetaking på pasientar utanom sjukehuset skjer først og fremst hos fastlegen, men vi kan ta imot desse pasientane om prøvetakinga byr på spesielle problem. Du må ta med deg rekvisisjon frå lege dersom dette ikkje er sendt laboratoriet tidlegare. Du treng ikkje bestille time for blodprøvetaking hos våre prøvetakingspoliklinikkar, og du betalar heller ikkje eigendel.

2. Under

Gjennomføring

Den som skal ta prøva spør om namn og 11-sifra fødsel-/personnummer for å sikre riktig identitet ved merking av prøvene. Prøvetakar har god trening i å ta blodprøver og skal sørgje for at prøvene vert tatt på ein skånsam, effektiv og korrekt måte.

Når ei blodprøve skal takast i ei vene, stikk ein nåla inn i ei blodåre som ligg rett under huda di, ofte på innsida av olbogen. For at blodåra skal vere lett å treffe, strammar prøvetakar eit band på overarma, slik blir blodåra ståande litt utspent og er lettare å sjå. Venene på innsida av olbogen eignar seg godt til blodprøve; dei er passe store og ligg nær hudoverflata. Vener på handryggen og på føtene kan og nyttast, men hos pasientar  med dårleg sirkulasjon og hos pasientar med diabetes unngår ein å ta blodprøve på føtene.

Blod vert tappa i vakuumrøyr som trekk ut det blodet ein treng, ofte i fleire røyr. Toppene på røyra har ulike fargar. Kvar farge viser kva slags stoff røret er tilsett for å hindre at blodet koagulerer. Til vanleg tapper vi 1-5 røyr med blod, alt etter kor mange analyser legen din vil at vi skal gjere.

I dei fleste tilfelle er det uproblematisk å ta blodprøve. Det kan vere litt ubehageleg når ein stikk gjennom huda, men det går fort over. Enkelte pasientar kan bli uvel under prøvetakinga. Dersom du veit at dette kan gjelde deg, er det fint om du seier frå til den som skal ta prøva.

Lokalbedøvande krem, EMLA kan brukast til barn eller andre som er svært engstelege. Denne bør i så fall smørast på huda 1-2 timar før prøvetakinga (kremen fungerer ikkje ved finger-/hælstikk). Kremen skal fjernast cirka 10 minutt før prøvetakinga.
 
Sjølve blodprøvetakinga tek vanlegvis nokre få minutt. Blodprøva vert som regel tatt i sittande stilling, og dersom det er mogleg, bør du ha vore i ro minst 15 minutt på førehand. På denne måten unngår ein at konsentrasjonen av stor-molekylære bindingar varierer som følgje av variasjonen i blod-volum.

Etter at blodprøva er tatt må ein trykke litt på staden der stikket er med ein bomullsdott, slik at det ikkje oppstår blødingar. Enkelte gonger tek ein blodprøva frå ein blodarterie, som oftast på handleddet. Etter slik prøvetaking er det svært viktig å klemme hardt og lenge på stikkstaden for å hindre blødingar.  

3. Etter

Resultat av undersøkinga

Resultat på blodprøvene vil bli rapportert til lege/avdeling. Det er ulikt kor lang tid det tek å analysere blodprøvene. Dersom du er innlagd på sjukehuset eller går poliklinisk til lege på sjukehuset, vil prøvesvara vere elektronisk tilgjengeleg like etter analysen er utført. Nokre prøvesvar vil vere ferdig etter nokre minutt, andre etter få timar, seinare same dag eller neste dag. Enkelte prøvesvar kan det ta dagar før svaret føreligg.

Det er legen som informerer om prøvesvar. Laboratoriet har diverre vanlegvis ikkje høve til å formidle prøvesvar direkte til deg.

Blodprøve

 

2. Behandling

 

I dei tilfella der ein ser at det kan vere mogeleg å bli frisk, får pasienten cellegift. Denne behandlinga er svært intensiv, og må følgast opp med omfattande støttebehandling. I nokre tilfelle blir cellegiftbehandlinga følgt opp med stamcelletransplantasjon, også kalla beinmargstransplantasjon.

I ein del tilfelle anbefaler vi ikkje ei så tøff behandling. Dette er særleg der pasienten på grunn av alder eller annan sjukdom ikkje er i stand til å tole ei slik behandling. Då kan det vere aktuelt med ei mildare cellegiftbehandling for å bremse sjukdommen, eller kun støttande behandling. Støttande behandling vil ofte vere tilførsel av raude blodceller og blodplater, i tillegg til behandling av infeksjonar.

Akutt leukemi kan i mange tilfelle kurerast, men diverre langt i frå alltid. Generelt er det større sjanse for å kurere yngre enn eldre personar med blodkreft. Mange ulike faktorar ved blodkreften påverkar også sjansen til å bli frisk.

Ubehandla akutt leukemi er vurdert som 100 prosent dødleg.

Ved akutt myelogen leukemi (AML) strekker den mest brukte behandlinga seg over fire til seks månader. Ved akutt lymfatisk leukemi (ALL) varer behandinga i to og eit halvt år. Dette gjeld når målsettinga for behandlinga er å bli frisk.

Viss ein skal ha stamcelletransplantasjon vil det forandre lengda på behandlinga.

3. Oppfølging

 

Etter avslutta behandling for akutt leukemi, blir dei fleste følgt opp med kontrollar på sjukehuset i fem år. Kontrollane er ganske hyppige det første året, og så sjeldnare. Ved kontrollane blir det tatt blodprøver, og ofte beinmargsprøver.  

 

fastlege eller anna helsetjenste overtek som primærkontakt

Faresignal

 

Blødingstendens, infeksjonstendens, slappheit eller andre teikn på låg blodprosent, kan vere teikn på tilbakefall.

Ved slike symptom må du kontakte lege. Dersom blodprøver viser at det er grunn til å mistenke tilbakefall, blir du tilvist til sjukehus.

Kontakt

Kontaktinformasjon
Forløpskoordinator Sissel Helgesen
Hemato/endo/infeksjon

Praktisk informasjon

Trådlaust nett/WiFi

Slik gjer du:

1. Vel nettverket gjest.ihelse.net på din PC, mobil eller nettbrett
2. Opne nettlesaren, skriv inn telefonnummer og godta vilkåra
3. Brukar og passord blir sendt til deg på SMS, og er gyldig i 24 dagar
4. Opne nettlesaren igjen og logg på. 

Bruk av trådlaust nett er gratis.
 
Innlogging er krav til sikkerheit i sjukehusnettverket og er same type løysing som er på flyplassar og​ hotell.

Om du ikkje finn nettv​erket:

Ikkje alle sjukehus i Helse Fonna har trådlaust nett tilgjengeleg, men arbeidet med å byggje dette ut er i gong.

God surfing.