Låg fødselsvekt gir høgare risiko for nyresjukdom som vaksen

Barn som er fødde for tidleg, med låg fødselsvekt eller veksthemming har høgare risiko for å utvikle nyresjukdom som vaksne. Funna frå Haugesund er viktige for å kunne førebygge, oppdage og behandle nyresjukdom tidleg.
​Denne saka er ein del av Nasjonal rapport om forsking og innovasjon som blir overrekt statsråd Bent Høie i dag 1. juni.​​ Les heile rapporten​.

– Alle bør sjekke fødselsvekta si for å finne ut om dei har auka risiko for å utvikle kronisk nyresvikt, seier PhD-stipendiat og lege i spesialisering Anna Gjerde i Helse Fonna HF. Ho er ein del av helseføretaket si indremedisinske forskingsgruppe, som har bidratt med
studiar innanfor nyresjukdom som har vekt internasjonal merksemd.

Er du fødd i 1967 eller seinare, er det mykje enklare å finne di nøyaktige fødselsvekt enn du trur. Då blei du ved fødselen oppført i Medisinsk fødselsregister, som du får tilgang
til ved å logge deg inn på helsenorge.no. Registeret inkluderer i dag 2,6 millionar nordmenn. Gjerde har i sine studiar kopla data frå dette registeret med data frå Norsk pasientregister og Norsk nyreregister.

Auka risiko for nyresjukdom og nyresvikt

– Rundt ti prosent av norske barn blir fødde med låg fødselsvekt, som er
under 2,9 kilo, seier Gjerde. Ho fann at låg fødselsvekt er assosiert med 70 prosent auka risiko for både mild og alvorleg nyresjukdom. Ved alvorleg nyresjukdom vil pasienten
trenge dialyse eller nyretransplantasjon for å overleve. Låg fødselsvekt, veksthemming i fosterstadiet og for tidleg fødsel verkar å vere assosiert med auka risiko for alle
typar nyresjukdom. 

Studiane Gjerde har gjennomført, viser at risikoen er lik for kvinner og menn, og at også
personar med normal fødselsvekt har 30 prosent auka risiko dersom dei er søsken av barn med låg fødselsvekt. Studiane om arv, søsken og tvillingar er ikkje publisert enno.

​Fakta: Nyreforsking i ​Helse Fonna

Forskingsprosjektet «Er risiko for nyresykdom bestemt ved fødsel?» fekk finansiering frå Helse Vest og Helse Fonna for perioden 2017–2021.

Nyresjukdom utviklar seg oftast gradvis over fleire år, og tidleg oppdaging er viktig for å kunne førebyggje alvorleg nyresvikt. Bruk av data frå norske register gir internasjonalt viktig ny informasjon.

​​Forskingsprosjektet spring ut frå indremedisinsk forskingsgruppe i Helse Fonna.  Deltakarane driv mellom anna med forsking innan nyresjukdom, diabetes, transfusjonsmedisin og overvekt.



Unikt register gir unike studiar

Med 2,6 millionar menneske i fødselsregistret, er nær halve Noregs befolkning inkludert i registerstudien frå Helse Fonna. – Noreg er unikt fordi vi har eit komplett fødselsregister som går såpass langt tilbake i tid. Få andre land i verda har det. Derfor er forskinga vår relevant internasjonalt, seier overlege og professor Bjørn Egil Vikse, som er leiar for forskingsgruppa i Helse Fonna. Han minner om at fødselsregisteret
berre inkluderer nordmenn fødde i 1967 eller seinare og at det derfor blir interessant
å følgje utviklinga etter kvart som dei eldste registrerte passerer 60 år.

Forskingsgruppa i Helse Fonna har også gjennomført ein pasientstudie for å sjå nærare på årsakssamanhengane mellom fødselsvekt og nyresjukdom. I Haugesund-studien
blei 105 menneske invitert til nøye helseundersøking og måling av nyrefunksjon.
57 av dei var oppførte med låg fødselsvekt i Norsk medisinsk fødselsregister,
medan 48 av dei var oppførte med normal fødselsvekt. Alle var i alderen 41-52 år. Studien blei leia av PhD-stipendiat og overlege Bjørn Steinar Demma Lillås.

– Vi fann at kvinner som hadde låg fødselsvekt eller veksthemming, hadde lågare nyrefunksjon og mindre nyrestorleik enn kvinner med normal fødselsvekt. Men vi fann ikkje denne samanhengen hos mennene i studien, seier Lillås. 

I denne studien var ei rekke sjukdomar oppført som eksklusjonskriterium, og deltakarane var derfor relativt friske. Lillås seier meir forsking må til for å avdekke meir
om årsakssamanhengar. 

– Vi snakkar gjerne om at fleire uheldige forhold må til for at ein skal utvikle alvorleg  nyresjukdom. Den første uheldige tilstanden kan vere å ha låg fødselsvekt. Seinare i livet kan ein få høgt blodtrykk, diabetes eller andre meir spesifikke nyresjukdomar.
I våre studiar ser vi at dei som berre har låg fødselsvekt, stort sett har normal nyrefunksjon, men at låg fødselsvekt aukar fallet i nyrefunksjon om ein får andre tilstandar som kan gi nyreskade, seier Vikse.

Nyreforsking 2021 - foto Eirik Dankel_5.jpg

Barn som er fødde for tidleg eller med låg fødselsvekt, har større risiko for nyresvikt seinare i livet enn andre. Forskning frå Helse Fonna gir ny kunnskap om førebygging, oppdaging og tidleg behandling. Frå venstre PhD-stipendiat og overlege Bjørn Steinar Demma Lillås, overlege og professor Bjørn Egil Vikse og PhD-stipendiat og lege i spesialisering Anna Gjerde. Foto: Eirik Dankel

​Nyrefunksjonen blir utvikla tidleg i fosterstadiet
Men kvifor er det slik at det vi veg som nyfødde har noko å seie for sjukdomsutvikling i vaksen alder? 

– Dei funksjonelle einingane i nyrene våre, nefronane, blir berre danna fram til  svangerskapsveke 37, og kroppen kan ikkje lage nye seinare i livet. For lite næring til livmora vil både gi låg fødselsvekt og dårleg utvikling av nyrene, forklarar Anna Gjerde.

Dette er éi av forklaringane på kvifor samanhengen mellom fødselsvekt og nyresjukdom er så tydeleg. Dersom ein er fødd for tidleg, vil nyrene ikkje ha rekt å danne like mange nefronar som eit fullborent eller større barn. Har ein få nefronar, kan nyrene
kompensere med å jobbe hardare. 

– Nyrene kan ha god nok funksjon med færre nefronar enn normalt, men ein er meir sårbar. Viss ein får nyresjukdom, vil den kunne utvikle seg raskare, forklarar Gjerde.

Kan få alvorlege konsekvensar

Forskingsgruppa i Helse Fonna ønsker å dele kunnskap slik at fleire i risikogruppa
kan oppdage begynnande nyresjukdom tidleg. Gjerde meiner vaksne med låg fødselsvekt bør ta ein prat med fastlegen sin.

– Det vil vere fornuftig å jamleg måle blodtrykket, sjekke urinen og undersøke nyrefunksjonen, seier Gjerde og legg til at nyrelegar bør spørje pasientar om fødselsvekt ved første konsultasjon.

– Konsekvensane av at nyresjukdommen får utvikle seg kan vere store. Dersom ein ikkje oppdagar nyresvikt tidleg og kan få førebyggande behandling, kan ein i verste fall bli
avhengig av dialyse og trenge nyretransplantasjon. Nyresjukdom gir også auka risiko for hjarte- og karsjukdom.  Helsegevinsten av å førebygge og oppdage sjukdom
tidleg er stor, seier Gjerde.

– Nyrene er veldig lite forska på samanlikna med hjartesjukdomar, men dei har livsviktige funksjonar i kroppen. Det er stadig fleire som utviklar nyresjukdom
og nyresvikt. Det er avgjerande at vi får meir kunnskap om førebygging og behandling,
både for å sikre betre helse og livskvalitet for enkeltmenneske og fordi dialyse og transplantasjon er ei stor påkjenning og veldig kostbart for helsevesenet, seier Vikse.





Publikasjonar

Gjerde, A., Reisæter, A.V., Skrunes, R., Marti. H.P. & Vikse. B.E. (2020). Intrauterine growth restriction and risk of diverse forms of kidney disease during the first 50 years
of life. Clinical journal of the
American Society of Nephrology: CJASN, 15(10), 1413-23. https://doi.
org/10.2215/CJN.04080320 

Lillås, B.S., Tøndel, C., Assmus, J. & Vikse, B. E. (2020). Low birth weight is associated with
lower glomerular filtrationrate in middle-aged mainly healthy women. Nephrology,
dialysis, transplantation: official publication of the European Dialysis and Transplant
Association - European Renal Association, gfaa306. Advance
online publication. https://doi.
org/10.1093/ndt/gfaa306​​